عمرو بن جندل بن سفيان و به قول ديگر ظالم بن سارق و به نقلى سارق بن ظالم و به عبارت ديگر عمرو بن ظالم دئلى و يا ديلمى از بزرگان تابعان و اعيان ايشان بوده و به سماع احاديث حضرت مولى عليه السّلام و عمر رسيده است و پسرش ابو حرب بن بريدة از وى روايت كرده است . ابو الاسود در جنگ صفين در ركاب حضرت مولى عليه السّلام شرفياب بوده و والىگرى بصره را كه در عهدهء ابن عباس بود به اختيار درآورد . او نخستين كسى است پس از مولى على عليه السّلام كه به استنباط علم نحو اقدام نمود و در طاعون همگانى سال 67 هجرى پس از عمرى طولانى ، در شهر بصره درگذشت . در صحاح گويد : اسمى كه بر وزن فعل ( به ضم فا و كسر عين باشد بجز از دئل نيافته‌ام و ابو الاسود را به كسى كه داراى چنان اسم و چنان وزنى بوده است ، نسبت داده‌اند و كسرهء همزه را طبق رويهء خودشان - كه توالى دو كسره همراه با ياء نسبت ثقيل است - به فتحه تغيير داده‌اند مانند ياء نسبت در نمر كه آن را نمرى گويند . گاهى وى را ابو الاسود دؤلى مىگويند و همزه را به واو بدل سازند ، زيرا هرگاه همزهء مفتوح ، پيش از آن ضمه باشد همزه را قلب به واو مىكنند چنان‌كه در جؤن جون و در مؤمن مومن گويند . ابن كلبى گويد : ابو الاسود ديلى چه هرگاه همزه مكسور باشد قلب به ياء مىشود ، و در صورتى كه ياء مكسور شود ، دال مكسور مىگردد ، تا ياء باقى بماند ، چنان‌كه گويند وديع . نام و نسب او از اين قرار است : ظالم بن عمرو بن حلس بن نفاثة بن عدى بن دئل بن بكر بن كنانه . اصمعى گويد : عيسى بن عمرو به اطلاع من رسانيد دئل بن بكر كنانى در اصل دؤل با همزه بوده است كه حجازيها همزه را ناديده گرفته و دول گفته‌اند . خلاصه آنكه ابو الاسود دولى از برگزيدگان ياران حضرت امير المؤمنين و حسنين و سجاد عليهم السّلام و از اجلاء مردان ايشان بوده است . پايان حاشيهء سيد داماد ( اختيار رجال كشّى ) . مؤلف گويد : از كلام سيد داماد به دست آمد كه ابو الاسود از شيعيان خالص‌الولاى اماميه بوده است ولى در كتابهاى رجال اصحاب او را به اين عنوان نيافتم ، و سيد خود عالم به آن چيزى است كه نوشته است .